کلی گویی در اقتصاد

یکی از گرفتاریهای دانشکده های اقتصاد در ایران داشتن مدرسانی است که استاد کلی گویی و  بیان حرفهای مبهم ولی بظاهر قشنگ است. به این مقاله در روزنامه شرق نگاه کنید. (روزنامه شرق هم گویا خط و خطوط خاصی را در اقتصاد دنبال نمیکند.)

نگارنده مقاله که گویا استاد دانشگاه تهران هم میباشند با زیر سوال بردن کل طرحهای  فعلی و قبلی توسعه کشور آنها را فاقد محوریت انسان میداند. به گزیده ای از جملات ایشان توجه کنید:

رويکرد قابليت انساني به جاي آنکه به آموزش منابع انساني جهت رشد بهره وري بپردازد، توجه خود را به رشد قابليت هاي انساني که آموزش يکي از آنها است معطوف مي کند.اما رويکرد قابليت با محور قرار دادن انسان در تحليل هاي بهره وري، به طور فراگير و ريشه اي به موضوع بهره وري مي پردازد.گسترش آموزش اگر با برخورداري از ساير قابليت ها و شرايط مناسب محيطي جهت مشارکت و ابراز وجود همراه نباشد، تاثيري مشروط و محتمل بر بهره وري خواهد داشت. امروزه شاهديم که به رغم گسترش برنامه هاي متعدد آموزشي و برخي اصلاحات سازماني هنوز رشد بهره وري عوامل به خصوص عامل انساني بهبود چشمگيري نيافته است.

 اینکه چگونه این رویکرد بطور ریشه ای به موضوع بهره وری میپردازد و سایر قابلیت ها و شرایط مناسب چیست در مقاله بی جواب است. این کلی گویی مبهم با ظاهر انساندوستانه یا بقول نگارنده استاد دانشگاه تهران انسان محور دخلی به روشهای بررسی و تجزیه و تحلیل در علم اقتصاد ندارد.
 

نرخ بهره و بازار پول

در مورد نرخ بهره و اهمیت بازار پول خیلی حرف گفته شده. نقد رفتار رییس جمهور هم در اعلام نرخ بهره ۱۲ درصدی هم فکر نکنم فایده داشته باشه. ولی باید در مورد آزاد سازی بازار پول نوشت. اهمیت آن خیلی بیشتر از آن چیزی است که در تصور عموم است. آزاد سازی نرخ بهره که خوشبختانه توسط نایب رییس مجلس آقای باهنر مورد تایید قرار گرفته شرط لازم و کافی برای توسعه اقتصاد و کاهش نابرابری است. بدلایل زیر:

۱) آزاد سازی بازار پول پتانسیل تولید را در کشور بالا میبرد
۲) آزاد سازی بازار پول باعث کاهش بیکاری میشود
۳) آزاد سازی بازار پول باعث کاهش فساد و جرایم مالی میشود
۴) آزاد سازی بازار پول باعث از بین بردن رانت میشود
۵) آزاد سازی بازار پول شرط لازم برای خصوصی سازی و اجرای اصل ۴۴ است
۶)‌ آزاد سازی بازار پول امنیت را در جامعه بالا میبرد
۷)‌ آزادسازی بازار پول باعث کاهش نابرابری درآمدی میشود
چند روز پیش سوم خرداد مطلبی نوشتم در مورد آزاد سازی خرمشهر. منتشرش نکردم. بدلایلی. بیاد چهار هزار شهیدی که تنها در شب سوم خرداد رفتند که خرمشهر بماند. خرمشهر ماند ولی خرمی آن شهر و دیگر شهرها و روستاهایمان در گرو اما و اگر سیاستهای اقتصادی است.  آزاد سازی بازار پول یک سیاست لوکس نیست. یک ضرورت است و واجب برای توسعه و کاهش فقر و بیکاری در کشور. اهمال و مقابله با آن همانند گسترش فساد در زمین است.  میخواهم در مورد هر ۷ مورد بالا یک مقاله جداگانه بنویسم. تا بعد.

اثرات انگیزشی کاهش نرخ بهره در سیستم بانکی

خدا بیامرز پروفسور لافونت که مبدع نظریه انگیزه ها بود سعی میکرد مسایل اقتصادی را از این دید بررسی کند که انگیزه افراد برای انجام کار چیست. مرحوم لافونت این نظریه را در سازمانهای صنعتی و توسعه و اقتصاد سیاسی بکار برد.

اگر از همین زاویه به بدنه سیستم بانکی چه خصوصی و چه دولتی نگاه کنیم متوجه میشویم تا زمانیکه دریافتی مسولان شعبات بانکها ثابت باشد ایشان از بابت مازاد تقاضا برای منابع بانکی دارای قدرتی میشوند و میتوانند از بین متقاضیان وام تعدادی را برگزینند. این قدرت انگیزه فساد و رشوه خواری را تقویت میکند. وقتی با یک امضا میتوان رانتی را به کسی اهدا نمود این امضا ارزش مالی پیدا میکند. کاهش نرخ بهره این ارزش را بالاتر میبرد. عجیب نخواهد بود که دارندگان چنین امضایی از کاهش نرخ بهره ناراحت نباشند.
ولی اگر پرداختی رییس شعبات براساس حجم تسهیلات اعطایی باشد بدنه سیستم بانکی سعی خواهد کرد که مشتری بیشتری برای وامهای موجود بیابد. این نیز زمانی ممکن است که نرخ بهره آزاد باشد. اینگونه است که بانکها با رقابت با یکدیگر سعی میکنند مشتری بیشتری برای منابع خود بیابند. و در نتیجه انگیزه فساد و رشوه خواری ریشه میشود و وامها به کسی تعلق میگرد که توانایی و کارایی بهتری داشته باشد. نه نیاز به بخشنامه خواهد بود نه دستوری.