۱) قیمت نسبتا با ثبات ارز در چند سال گذشته تعادلی نبوده
اتفاقا خیلی هم تعادلی بوده. طرف عرضه کننده بازار که دولت باشه ارز زیادی گیرش آمده و ریخته تو بازار. ولی گرفتاری کجاست؟با وجود تورم دورقمی کالاهای وارداتی رقابتی تر از محصولات داخلی شده. برای همین توی این چند سال اخیر بخشی از تولید تعطیل شده و رونق پیدا شد در بخش بازرگانی واردات. خوب وقتی پول داریم که راحت بخریم چرا تولید کنیم؟ ولی گرفتاری اینجاست که اگر درآمد نفتی با سقوط قیمت نفت یا تحریمهای کم شد نمیشه یه شبه تولید را راه انداخت. میشه یه شبه کارخانه ریسندگی را تعطیل کرد و سرمایه را انداخت در واردات پارچه ولی نمیشه به سرعت کارخانه را دوباره از نو بنا کرد چون واردات حالا گران شده.

۲) کاهش نرخ دستوری نرخ ارز باعث افزایش نرخ ارز شده
آزاد نبودن نرخ بهره خیلی مضرات داره و درست شدنش خوبه ولی باعث نمیشه جلوی جهش نرخ ارز گرفته بشه. نرخ ارز میره بالا چون بازار فکر میکنه عرضه ارز در آینده نزدیک کم میشه. اگر فردا خبر بیاد ملخ ها دارن حمله میکنن و مزارع گندم رو مورد حمله قرار میدن خوب یه سری میریزن تو بازار و گندم میخرن. خوب قیمت گندم میره بالا. سیستم بانکی را اصلاح کنید خیلی خوب ولی نهایتا ملخ ها باعث بالا رفتن قیمت گندم میشن. به این سرمقاله دنیای اقتصاد نگاه کنید و تحلیل اشتباهش را که گفته ” بعضا دیده می‌شود حتی افرادی که نسبت به خرید و فروش ارز اطلاع چندانی ندارند، وارد این بازار شده و پول‌های خود را در خرید ارز سرمایه‌گذاری می‌کنند.” خوب اگر انتظار بازار اشتباه باشه و خللی در بازار ارز بوجود نیاد در آینده قیمت برمیگرده پایین و سودجویان خون آشام متضرر میشوند.(حامد هم یه سرمقاله دیگر هم در همین زمینه نقد کرده بود)

۳) بازار آتی ارز کمک میکنه که نرخ ارز با ثبات بشه و بالا نره
بازار آتی صرفا کمک میکنه که بازار ها در طول زمان بهتر باهم در ارتباط باشند و قیمت آتی ارز بهتر متصل میشه به قیمت فعلی ارز. این بازار کمک میکنه که اگر در آینده اختلالی در بازار پیش بیاد (مثل حمله ملخها) و قیمت ها در آینده افزایش پیدا کنه این افزایش قیمت به بازار فعلی سریعتر و کاراتر منتقل بشه. این بازار خلاصه کمک میکنه به افزایش قیمت ارز اگر بازار فکر کنه قیمت ارز در آینده افزایش پیدا میکنه. خلاصه ایجاد این بازار نرخ ارز را پایین نمیاره

چین علیرغم رشد بالای سالیان اخیر بخاطر تحمیل سیاست تک فرزندی در دهه های اخیر با چالش جدی در بازار نیروی کار روبرو خواهد شد. سیاستی در تضاد با آزادی های فردی که نهایتا گریبانگیر اقتصاد آزاد آنها خواهد شد.

اروپا هم با رشد جمعیت کم و فرهنگ نسبتا نامهربانانه با مهاجران دچار مشکل مشابهی در تامین نیروی کار موتور رشد اقتصادی خود خواهد گردید.

در بین سه قدرت اقتصادی بزرگ, آمریکا با تکیه بر نیروی کار حاصل از مهاجران و همینطور دسترسی به نیروی کار ارزان مکزیک از وضعیت مطلوبتری در تامین نیروی کار خود خواهد داشت. این تغییرات جمعیتی تبعات زیاد اقتصادی خواهد داشت و در شکل گیری قدرت های اقتصادی آینده نقش تعیین کننده خواهند داشت.

نکته این بوده که این حضرات از بانک صادرات اعتبار میگرفته اند و آن را نزد بانکهای دیگر تنزیل میکرده اند. وقتی ال سی یا همان اعتبار را دریافت میکرده اند موظف بوده اند که مثلا تا زمان مشخصی مثلا یک سال مبلغ را به بانک بپردازند. مثلا ال سی یک میلیارد تومانی یکساله که توسط بانک صادرات تضمین میشده را فرداش میبردند میفروختند به بانک دیگری مثل بانک سامان به مبلغ ۷۰۰ میلیون تومان. بانک سامان هم میدیده بانک صادرات پشت اعتباره پس ریسک زیادی نمیدیده و روی ۷۰۰ میلیون تومان ۳۰۰ میلیون سود میکرده که سود خوبی بوده. ولی شرکت آریا موظف بوده یک میلیارد را تا سر موعد با بانک صادرات که ال سی را تضمین کرده تسویه حساب کند. نکته اصلی هم اینجاست که آیا شرکت آریا این تسویه حساب را انجام میداده یا خیر. دادستان کل کشور اشاره کرده که :

با وجودی که این تخلفات صورت گرفته، در زمان واقعی که رسیده، آقای مه آفرید، پول را به حسابی که منظور شده، ریخته اند. بانک صادرات، سهم خود را برداشته، پول بانک ملی هم برداشته شده، یک پول قابل توجهی که به خاطر تنزیل در اعداد بالا بوده، گیر بانک ملی آمده است.
چیزی که مشخص نیست این است که چه مقداری از این اعتبارات را شرکت آریا تسویه نکرده. گویا اینطور نبوده که همه بدهی تسویه شده چراکه اینجا خواندم بانک سامان هم میخواسته از این تنزیل سودی کسب کند دچار ضرر شده. اما نکات بنده:

• از لحاظ مالی شرکت آریا بدنبال منابع مالی برای تامین سرمایه گذاری های خود میگشته و چون مثل همه جای دنیا قادر نبوده بنام خودش اوراق قرضه (commercial paper)منتشر کنه رفته یه جورایی این اوراق را با پشتوانه بانک صادرات منتشر کرده. یعنی ریسک اعتباری اش را تضمین کرده تحت لوای نام بانک صادرات. اینکه بانک صادرات چرا اعتبارش را مفت در اختیار آریا قرار داده میتونه خلاف باشه ولی اگر وثیقه خوبی گرفته باشه که کار نادرستی نکرده.
• اینکه سرمایه گذاری های شرکت آریا سود بالایی داشته بدلیل اینکه شرکت ۱۰۰ تومانی را بیست تومان خریده یه بحث جدایی است. یعنی ربطی به تخلف بانکی ندارد. بانک موظف نیست این مساله را بررسی کند. اگر این ارزان خری خلاف بوده اشکال سیستم بانکی نبوده مشکل بخش دولتی بوده که ارزان فروخته. خلاصه این مساله نباید با تخلف بانکی خلط شود.
• با توجه به سرمایه زیاد شرکت آریا که گویا در زمینه سرمایه گذاری موفق بوده اگر بخشی از اعتبارات معوق مانده براحتی قابل جبران است. برای همین نهایتا پولی از منابع بانک دود نشده است (برخلاف بسیاری از بدهی های معوق سیستم بانکی که سر به میلیاردها دلار میزند)
•  سیستم بانکی مستعد رشوه گیری است بدلیل اینکه ابزار مالی متعارف دنیا در ایران تعریف نشده است. آزاد نبودن نرخ بهره ریشه این مساله است (رییس سازمان بازرسی هم به این مساله اشاره کرده بود) و متقاضیان سرمایه را مجبور میکند از طریق رابطه و رشوه به منابع ارزان بانک دست پیدا کنند. این داستان اختلاس هم همیشه بوده. مثل داستان ۱۲۳ میلیارد تومان رفیقدوست. آن زمان هم با زد و بند از سیستم بانکی پول میگرفتند برای چند روز و بعد پول را برمیگردانند. اگر سیستم بانکی بر مبنای بهره بازار آزاد عمل میکرد دست و بالش برای اعتباردهی بسته نمیشد و میتونست اعتبار بده با بهره متناسب با ریسک اعتباری متقاضی.

داستان دیگر شماره جدید مهرنامه است که به بررسی پایان سیستم بازار آزاد پرداخته است. از آن موضوعهایی است که دنیا را بگردی فقط در ایران میتوانی مباحثش را پیدا کنی. از طرفی دوستان روزنامه نگار رفتند زحمت کشیدن با گری بکر مصاحبه کرده اند که ایشان با خضوع علمی که دارند به تشریح بحران اخیر پرداخته اند و از طرف دیگر ناشیانه سراغ افرادی رفته اند مثل احمد سیف و مالجو که فاقد سواد ابتدایی اقتصادی هستند و سوزنشان در تحلیل های چهل سال پیش احزاب کمونیست گیر کرده وبیشتر دنبال میکروفن و تریبونی برای سخنرانی میگردند. چه استودیو بی بی سی باشد چه مجله ای در ایران.

رییس نیروی انتظامی به قاچاق مشروبات الکلی اشاره میکند که حدود ۸۰ میلیون لیتر است. صنعت قاچاق این محصول اگر لیتری ۱۲۰ سنت سود داشته باشد میشود بعبارتی تجارتی با سود خالص صد میلیون دلاری. برای همین است هرچقدر هم بگیرند و ببندند یه سری حاضرن ریسک کنند تا سهمی از سود صد میلیون دلاری داشته باشند.

تعداد متقاضیان ثبت نام سفر حج عمره ظرف مدت سه روز به بیش از 3 میلیون نفر رسید که با احتساب 800 هزار تومان به ازای هر نفر، بانک‌های ملی و ملت حدود 2400 میلیارد تومان نقدینگی جمع آوری کردند.یعنی ظرف سه روز دو میلیارد دلار از ملت پول جمع کردند. تازه با توجه به محدودیت های عربستان نمیشه بیشتر از ۳ ملیون نفر ثبت نام کرد ( فکر کنم محدودیت سالانه باشه). تازه خیلی ها پشت در بسته موندن و بازاری حتما درست میشه برای خرید مجوز هایی که سه روزه تمام شده اند. فرض کنید اگر این مجوزها در بازاری معامله میشد و در اختبار مردم قرار میگرفت قیمت ۲۵ درصد بالاتر میشد. یعنی الان نیم میلیارد دلار نصیب کسانی شده که مجوز را دارا شدند. که با فروش مجوز میتوانند نقدش کنند.

الان نرخ ارز دو تا شده. میشه رفت در بانک و بعنوان مسافر دو هزار دلار دویست تومن زیر قیمت بازار ارز گرفت. میشه چهارصدهزارتومان سود خالص! کافیه برین با بانک زد و بند کنید و روزی ۱۰ تا اسم و بلیط صوری بدین و روزی چهار میلیون تومان بزنید به جیب. بهمین راحتی.

گرفتاری هم اینجاست که مردم خصوصا جوانها همه اینها را میبینند و به کار و تلاش سازنده بی اعتقاد تر میشوند و هر پولدار را بعنوان فردی میببنند که به یکی از منابع بالا دست پیدا کرده.
خلاصه زمینه فساد را کسانی ایجاد کرده اند که به بازار اعتقاد ندارند. دنبال متخلف اختلاس کننده خدا تومنی نباشین. به فکر از بین بردن زمینه های فساد باشین.

http://adadpay.com/2011/07/10/111-266/

حالا این داستان را چرا گفتم؟ دوستی آمده داره در مورد سقوط سرمایه داری مطلب جمع کنه. یک سری هستند که ترجیع بند حرفاشون فحش به اقتصاد آزاده را هم جمع کرده میگه با ایشان بحث کنید. اینکه بگیم ملت آزاد باشن نرخ بهره را مثل همه جای دنیا تعیین کنند ( که طبق نظر اساتید حوزه اشکال شرعی هم ندارد) تا این فساد چند میلیارد دلاری ریشه کن شود جای سوال و اما و اگر و بحث دارد؟ رانت مسستر در وامها یک مثال بود. صنایع دیگر هم کمابیش همین گرفتاری را دارند.

داستان تکراری و ساده است. ولی همین مسایل ساده گرفتاری بزرگ اقتصاد ایران است.

اگر شما به آزادی اعتقاد داشته باشین برایتان نباید مهم باشد که فرد الف چقدر پول به فرد ب میدهد تا برایش لباس فاخر بدوزد. اگر از دیدن لباس فاخر دیگران ناراحت میشوین این مشکل شماست (شاید بشه گفت یه جور حسادت) نه آن دو نفر و سیستم اقتصادی آفریننده این دو نفر. از دیدن وضعیت خوب دیگران میتوان انگیزه پیدا کرد تا بیشتر و بهتر کار و تلاش کرد.

اینکه یک سری شغل و بیزنس را قبول نداشته باشین چون خوشتان نمی آید خوب میتونه سلیقه شما باشد. اگر فکر کنید که جامعه باید جلوی این بیزنس ها را بگیرد آنوقت نباید مدعی آزادی باشین. خاکستری هم نیست. صفر و یک است. یا قبول دارین یا ندارین.  ولی اگر سلیقتون اینه بگین چون من گربه دوست ندارم پس دوست ندارم در بیزنس تولید غذای گربه کار کنم خوب این حرف سلیقه شماست. مثل اینکه بگین من قیمه را قرمه سبزی ترجیح میدم. نه ارزش علمی دارد نه ارزش مباحثه.

ولی به محض اینکه ادعا کنید که با بیزنسی یا نحوه زندگی صاحب بیزنسی مخالفین و باید فلان جوری که ما خوشمان میاد زندگی کند دیگر نباید خود را معتقد به آزادی بدانید. هرکسی صاحب اختیار مال و زندگی خویش است. ولی اگر سلیقه تان طوری است که فلان جور میخواهید زندگی کنید خوب برین همانطور که دوست دارین زندگی کنین به کسی هم ربطی ندارد.

خلاصه خیلی از مطالب وبلاگستان در حد ابراز یک سری سلیقه هاست در حد این است که بگین من از کوفته قلقلی فلان رستوران خوشم می آید. ممکن است جالب باشد ولی ارزش علمی ندارد که وقت برای بحث کردن بگذارید.