روابط اقتصادی ریشه نابسامانی های اجتماعی

در پست قبلی قول دادم که درباره رفتار اجتماعی مردم بنویسم. خیلی راحت میتوان گفت که فرهنگ مردم این است و از فرهنگ موجود انتقاد کرد. رفتار اجتماعی مردم را میتوان به صورت یک بازی نگاه کرد که رفتار ها در چارچوب آن قواعد به تعادل میرسند. دو گونه قاعده بازی را در نظر بگیرید: یکی مثل قاعده بازی رانندگی در تهران که کسی به کسی رحم نمیکند و دیگری مثل اکثر کشورها که رانندگی استرس و جنگی ندارد. با اطمینان میتوان گفت که در بازی اول مردم دچار خسارت مادی و فشارهای روحی بیشتری میشوند ولی چرا این جامعه قاعده بازی یه سبک گروه دوم را نمیپذیرد تا در تعادل مطلوبتری قرار بگیرد؟

خوب ممکن است تقصیر را گردن پلیس انداخت که نقش داور را بازی میکند. ولی به نظر من مشکل فراتر از نقش پلیس است. پلیس ایران همواره جلوتر از فرهنگ جامعه حرکت کرده است. چقدر ایها زحمت کشیدند که به مردم یاد بدن که روی خط عابر نایستین و موفق هم شدن ولی تلاششان برای رعایت عبور مابین خطوط بی حاصل بود همینطور لزوم استفاده از کمر بند ایمنی. رفتار نسبتا تند مردم در جامعه به رانندگی ختم نمیشود. پس گرفتاری در جای دیگر است.

اینکه گفته شود که مردم ایران بطور انفرادی آدمهای فلان و بهمان هستند هم نظر بیخودی است. در بین تک تک مردم ارزشهایی وجود دارد که در کشورهای توسعه یافته وجود ندارد. مرام و معرفت کلماتی هستند که در زبان انگلیسی مترادف ندارند. شما اگر در ایران به کسی محبت کنید به احتمال بسیار بالا خود را مدیون میداند. نمک گیر شدن هم از همان کلمات مخصوص شرقی است. همین ملوانهای انگلیسی نمونش. به دلیل دستگیریشان کاری ندارم ولی رفتار مناسبی باهاشون شد. کادو گرفتند و پهلوی شخص مهم کشور هم رفتند ولی در بازگشت چیز دیگر گفتند. عجیب هم نبود. اگر به یک غربی شما شام مفصلی در منزلتان بدهید هیچ تضمینی نیست که صبح بعدش جواب سلام شما را بدهد. خلاصه کلام اینکه تک تک افراد عموما انسانهای بدتری که نیستند که هیچ حتی با اعتقاد به ارزشهایی از وضعیت بهتری برخوردارند.

توضیح رفتار اجتماعی مردم به نظر من به نوع روابط اقتصادی برمیگردد. در ایران دولت قدرت اول اقتصادی بوده است و نقشش توزیع ثروت محدود نفت است. در نظر عامه مردم ثروت تولید نمیشود بلکه ثروت ثابت است و این دولت است که آنرا توزیع میکند. در نظر مردم اگر کسی متمول شده به این دلیل بوده که از رانتی برخوردار بوده. سیاستهای توزیعی مثل کوپن و سهمیه و امثالهم هم این تفکر را تقویت کرده است. در چنین جامعه ای افراد به یکدیگر بعنوان رقیبی بر سر سفره مینگرند. برای ثروتمند شدن و موفق شدن باید به دیگران رحم نکرد تا خود به سهم بیشتری از سفره ثابت دست پیدا کند. اینگونه است که مردم در تعامل با یکدیگر تند و تنگ نظر هستند. در رانندگی بهم امان نمیدهند و در حال مبارزه اند. ولی در جامعه ای که روابط اقتصادی در مبنای بازار آزاد استوار شده و دولت نه نقش توزیعی بلکه بعنوان حافظ عدالت از حقوق جامعه دفاع میکند ثروتی بدست نمی آید مگر با تولید آن. در چنین جامعه ای مردم خود را رقیب یکدیگر نمیبینند بلکه تولید کنندگان ثروتی هستند که همگان از ثروت تولید شده بطور غیرمستقیم بهره مند میشوند. روابط اجتماعی در این جامعه آرام و بدون تنش است و افراد هزینه روحی کمتری متقبل میشوند.

تفاوت اصلی جامعه ایران با غرب در همین روابط اقتصادی است. متاسفانه در طول چند قرن اخیر فرنگ رفته ها به تفاوتهای فیزیکی مثل ساختمان و کارخانه بیشتر توجه کرده اند تا روابط اقتصادی بین مردم. تا زمانی که این روابط اقتصادی برای جامعه کم اهمیت قلمداد شود مسایل جامعه ایران و توسعه نیافتگی بطور ریشه ای حل نخواهد شد.

علی سرزعیم هم در این باره نوشته.

Advertisements

5 پاسخ to “روابط اقتصادی ریشه نابسامانی های اجتماعی”

  1. جعفر خيرخواهان Says:

    در تاييد و تكميل اين مطلب
    هر فرد دو راه براي كسب درآمد دارد يكي خلق و توليد كالا و ايجاد ارزش افزوده و ديگري تجاوز و دست درازي به اموال ديگران. كه اولي مشوق رشد و دومي مانع رشد اقتصادي است. وجود حاكميت قانون فرد را مجبور به كسب درآمد فقط از راه اولي ميكند.
    در جامعه دومي بخشي از انرژي و منابع فرد بايد صرف حفظ و حراست از دارايهايش شود چون يا قانون وجود ندارد يا ضعيف است و زيرپاگذاشته ميشود. قطعا رانت نفت به تشديد اين وضعيت كمك كرده است و متاسفانه دولتمردان كه توزيع كننده رانت نفت هستند نيز به منظور برخورداري بيشتر خود و اطرافيانشان از رانت نفت، از پيشتازان قانون شكني مي شوند. همانطور كه اشاره كرديد در جامعه اولي محدويت درآمد نداريم و هر كسي شخص ديگر را به مثابه يك همكار و كمك كار مي نگرد اما در جامعه دومي چون رانت نفت ثابت است اگر به كسي بيشتر برسد سهم ديگري كمتر مي شود در نتيجه افراد چشم ديدن يكديگر را ندارند و فرهنگ حذف و كنارگذاشتن ديگران حاكم است كه به شدت به رشد اقتصاد ضربه ميزند.

  2. maryam sami Says:

    برای من عجیب بود که گفتی در اقتصاد ازادمردم همدیگر را رقیب هم نمی بینند. شاید در این جوامع دولت نقش توزیعی نداشته باشد و مردم رقیب هم برای بدست آوردن سهم بیشتر از رانت نباشند ولی همه آنها رقیب هم برای تولید ثروت بیشتر هستند که به تلاش برای کسب سهم بیشتر و بالاتری از بازار منجر می شود . در این حالت و در دنیای واقعی- و نه در چهارچوب تئوریهای اقتصادی که شرایط رقابت کامل را در نظر میگیرند- افراد برای تولید و کسب ثروت بیشتر نسبت به هم بیرحم هم می توانند باشند. ضمنا رعایت قوانین رانندگی یا خیلی از قوانین دیگر در غرب به دلیل مجازاتها بیشتر و عدم اغماض نسبی پلیس نسبت به تخلفات است

  3. Pouyan Says:

    مرسی جعفرخان از کامنت.
    مریم خانم برعکس آنچه فکر میکنید رقابت سالم باعث آرامش جامعه میشود

  4. رضا Says:

    سلام آقای مشایخ. من در ایران دانشجوی اقتصاد ام و مدتی است که وبلاگتان را دنبال میکنم . سوالی برام ایجاد شده اگه ممکنه راهنماییم کنین :

    این که شما گفتید ما در ایران به واسطه نظام بیمار اقتصادی همگی همدیگر رو رقیب فرض میکنند وشریک از سهمی که دولت در اختیار ما میگذارد ( و مقایسه اش با اقتصاد سالم که افراد در آن حالت میتوانند شریک هم در ایجاد سود بیشتر باشند ) را فهمیدم . اما متوجه نمیشوم که شما چگونه این رفتار به خصوص (رانندگی) را اثری از این حالت میدانید؟؟ ممنون میشم اگه کمکم کنید

  5. Pouyan Says:

    مرسی رضا از کامنت. وقتی باور عمومی این باشد که ثروت محدودی وجود دارد که در حال توزیع است و بخش خاصی از این توزیع بهره مند میشود و این سیستم سالیان سال برقرار باشد آنگاه مردم قاعده بازی را در این دیدند که باید هرچه بیشتر با دیگران سر تصاحب ثروت رقابت کنند نهادی در جامعه شکل میگیرد که نتیجه آن رفتار نسبتا تند مردم با یکدیگر میشود. نحوه رانندگی هم تبلور بخشی از این باور است

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: